Katedra św. Piotra i NMP w Kolonii (niem. Kölner Dom, oficjalnie Hohe Domkirche St. Peter und Maria) – archikatedra, największy i najważniejszy kościół niemieckiej Kolonii. Siedziba arcybiskupstwa kolońskiego istniejącego w tutaj od 313 r.
Obecna wielka świątynia, której budowa rozpoczęła się w 1248 na miejscu rzymskiej świątyni z IV wieku i trwała z przerwami ponad 600 lat do 1880, była do 1884 r. najwyższą budowlą świata. Dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawanych i najatrakcyjniejszych miejsc turystycznych Niemiec. Rocznie jest zwiedzana przez miliony odwiedzających, w 2001 r. odwiedziło ją blisko 6 mln gości.
Usytuowana nieopodal rzeki Ren katedra kolońska ma wieże o wysokości 157 m, długość 144 m, szerokość 86 m. Jest drugą co do wysokości gotycką budowlą na świecie (po katedrze w Ulm) i trzecią co do wielkości gotycką katedrą świata pod względem powierzchni (po katedrze w Sewilli i katedrze w Mediolanie). Powierzchnia kościoła wraz z obiema wieżami o powierzchni 7000 m². W 1996 r. została zapisana na liście światowego dziedzictwa UNESCO.
Katedra została wybudowana dla sprowadzonych z Mediolanu relikwii Trzech Króli, przez co świątynia stała się celem licznych pielgrzymek. Ważny ośrodek religijny Niemiec, jedno z głównych punktów programu Światowych Dni Młodzieży pod przewodnictwem papieża Benedykta XVI, który również odwiedził kolońską katedrę.
Pod względem architektonicznym stanowi cenny przykład recepcji francuskiego gotyku katedralnego oraz rozpowszechnionej na terenie krajów Rzeszy metody wielokrotnego stosowania elementów wertykalnych w elewacjach zewnętrznych. W XIX wieku była jednym z najważniejszych inspiracji dla neogotyku, nie tylko jako miejsce poznania średniowiecznej sztuki budowlanej, lecz także stanowiła punkt wyjścia dla idei umocnienia katolicyzmu w Niemczech, głoszonych m.in. przez Augusta Reicherspergera. Stanowi cenny zbiór sztuki średniowiecznej, nowożytnej i nowoczesnej. Spośród nich wyróżniają się relikwiarz Trzech Króli, krucyfiks Gerona ołtarze Świętej Klary z XIV w. oraz Ołtarz Patronów Miasta- dzieło Stefana Lochnera, gotyckie rzeźby Apostołów oraz Madonny Mediolańskiej, stalle, liczne witraże z XIII-XX w.
Prezbiterium ukończono w 1322. W 1410 wieżę południową podciągnięto do drugiego piętra i wkrótce zawieszono dzwony: dzwon Trzech Króli (w 1418), dzwon Pretiosa (w 1448) oraz Speciosa (w 1449). Tempo prac budowlanych zaczęło słabnąć pod koniec XV wieku. Około 1510 wstrzymano budowę z powodu problemów finansowych i braku zainteresowania. Prace zarzucono ostatecznie w 1560, pozostawiając ukończoną wieżę południową wraz z niższymi partiami nawy i fasady. Na ponad trzysta lat sylwetkę miasta zdominowała niedokończona budowla z ogromnym żurawiem pochylonym nad wieżą południową. Z tego okresu pochodzi powiedzenie, że wcześniej przyjdzie koniec świata niż katedra będzie gotowa.
Wraz z narodzinami romantyzmu i związanym z nim kultem gotyku wznowiono prace nad ukończeniem katedry. Szczęśliwym trafem odnaleziono również oryginalne plany fasady katedry. W 1814. w Darmstadt Georg Moller znalazł część planów sporządzonych przez drugiego budowniczego katedry Arnolda. Na drugą ich część natrafił w 1816 w Paryżu Sulpiz Boisserée, który obok Josepha Görresa stał się głównym propagatorem idei ukończenia budowy katedry. Kamień węgielny pod dalszą budowę położył w 1842. król pruski Fryderyk Wilhelm IV oraz ówczesny koadiutor, a późniejszy arcybiskup Johannes von Geissel. Położenie kamienia węgielnego poprzedziło powstanie kolońskiego towarzystwa budowy katedry, które zajęło się zbiórka pieniędzy. Prace nad katedrą wspomagało finansowo państwo pruskie. Budowę katedry ukończono po ponad 600 latach w 1880.Podczas gdy większość starego miasta Kolonii została zrównana z ziemią wskutek bombardowań lotnictwa alianckiego, katedra, choć doznała znaczących zniszczeń, ocalała.
W ostatnich dekadach katedra ucierpiała najbardziej wskutek zanieczyszczenia powietrza. Kwaśne deszcze przeżerały kamień a spaliny zafarbowały go na ciemno szaro. Prace restauratorskie trwają nieprzerwanie, by na bieżąco wymieniać uszkodzone fragmenty elewacji.
Najcenniejszym obiektem katedry jest znajdujący się w ołtarzu głównym relikwiarz Trzech Króli - najbardziej okazałe i jak wielu sądzi najznamienitsze dzieło średniowiecznej sztuki złotniczej w Europie. Relikwiarz składa się z trzech sarkofagów budujących bazylikę: dwa sarkofagi stojące obok siebie tworzą podstawę dla trzeciego sarkofagu. Wykonany jest z drewna, pokrytego przepięknymi dekoracjami ze złota, srebra, oraz ponad 1000 kamieni szlachetnych. Na ścianach relikwiarza przedstawiono biblijną historię świata.
Dwa inne bezcenne dzieła sztuki umiejscowione są w kaplicach przy wejściu do ambitu obiegającego apsydę. Po stronie północnej, obok zakrystii, znajduje się pochodzący z X wieku krucyfiks Gerona. Po stronie południowej, w kaplicy Maryjnej (niem. Marienkapelle) podziwiać można największe dzieło XV-wiecznej sztuki kolońskiej, tryptyk Stephana Lochnera Pokłon Trzech Króli. Skrzydła tryptyku przedstawiają św. Urszulę w otoczeniu dziewic oraz św. Gereona. Obok tzw. Madonna Mediolańska, monumentalna rzeźba z przełomu XIII i XIV w.
Katedra szczyci się przepięknymi oknami witrażowymi. Najstarszym witrażem (1260) jest umiejscowione w centralnej kaplicy ambitu okno biblijne (niem. Bibelfenster), przedstawiające starotestamentowe proroctwo wydarzeń Ewangelii. Po stronie południowej katedry znajdują się barwne XIX-wieczne okna bawarskie, podarowane przez króla Ludwika I.